|
BİRİNCİ BÖLÜM
Amaç, Kapsam, Hukuki Dayanak ve Tanımlar
Amaç
Madde 1 — Bu Yönetmeliğin amacı; toplumda ve kamu görevlilerinde insan
hakları bilincini geliştirmek, insan haklarını korumak, ihlal
iddialarını incelemek ve araştırmak, insan hak ve
özgürlüklerinin kullanılmasının önündeki engeller ile hak
ihlallerine yol açan sosyal, siyasi, hukuki ve idari nedenleri
incelemek, araştırmak ve bunların çözümüne ilişkin önerilerde
bulunmak üzere, illerde “İl İnsan Hakları Kurulu” ile ilçelerde
“İlçe İnsan Hakları Kurulu”nun kuruluş, görev ve
çalışma
esaslarını belirlemektir.
Kapsam
Madde 2 — Bu Yönetmelik
il ve ilçe İnsan Hakları Kurullarının
kuruluş, görev ve çalışma esaslarına ilişkin iş ve işlemleri
kapsar.
Hukuki dayanak
Madde 3 — Bu
Yönetmelik 3056 sayılı Başbakanlık Teşkilâtı Hakkında Kanun
Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulü Hakkında Kanunun ek
6 ncı maddesine dayanılarak hazırlanmıştır.
Tanımlar
Madde 4 — Bu
Yönetmelikte;
a)..Bakanlık..:
Başbakanın görevlendireceği insan haklarından sorumlu
Başbakan
Yardımcılığını veya Devlet Bakanlığını,
b) Bakan : Başbakan tarafından
görevlendirilen insan haklarından sorumlu Başbakan Yardımcısını
veya Devlet Bakanını,
c) Başkanlık : Başbakanlık İnsan Hakları
Başkanlığını,
d)
İl Kurulu
: İl İnsan
Hakları Kurulunu,
e)
İl Masası : İl
İnsan Hakları Danışma ve
Başvuru Masasını,
f)
İlçe Kurulu
: İlçe İnsan
Hakları Kurulunu,
g) İlçe Masası : İlçe
İnsan Hakları Danışma ve
Başvuru Masasını,
h) Sivil Toplum Kuruluşu :
Çalışmaları gönüllülük esasına dayalı, tüzüklerinde ve çalışma
programlarında insan hakları konularına yer verilen dernek,
vakıf gibi tüzel kişiliğe sahip kuruluşları,
ifade
eder.
İKİNCİ BÖLÜM
İl ve İlçe İnsan Hakları Kurullarının
Kuruluşu
İl
Kurulu
Madde 5 Bu Yönetmelikte belirtilen görevleri yerine getirmek üzere İl
Kurulu, vali veya valinin görevlendireceği bir vali
yardımcısının başkanlığında;
a) Büyükşehir statüsü bulunan illerde
büyükşehir belediye başkanı veya başkan yardımcısı, diğer
illerde il belediye başkanı veya başkan yardımcısı,
b) İl Genel Meclisinin kendi üyeleri
arasından seçeceği bir temsilci,
c) Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde grubu
bulunan siyasi partilerin il başkanları veya görevlendirecekleri
bir temsilci,
d) Üniversite rektörleri
veya bu konuda görevlendirecekleri bir öğretim üyesi ya
da
elemanı,
e) Valilik tarafından
belirlenecek kamu kurum ve kuruluşlarında görev yapan bir avukat
veya hukuk fakültesi mezunu bir kamu görevlisi,
f) Baro temsilcisi,
g) Tabip odasından bir
temsilci,
h) Ticaret veya sanayi
odasından valilik tarafından belirlenecek bir temsilci,
i) Valilik tarafından
belirlenecek diğer meslek odaları veya sendikalardan bir
temsilci,
j) Mahalli televizyon,
gazete, radyo gibi kuruluşlardan başvuranlar arasından valilik
tarafından belirlenecek bir temsilci,
k) Muhtarlar derneği
başkanı, yoksa mahalle muhtarlarından başvuranlar arasından
valilik tarafından belirlenecek bir temsilci,
l) Okul-aile
birliklerinden başvuranlar arasından valilik tarafından
belirlenecek bir temsilci,
m) Sivil Toplum Kuruluşlarından
başvuranlar arasından valilik tarafından belirlenecek en az üç
temsilciden,
oluşur.
Kurul başkanı gerekli
gördüğü durumlarda ilgili kamu
veya
özel kuruluş temsilcilerini veya kişileri de toplantıya
çağırabilir.
İlçe
Kurulu
Madde 6 — Bu
Yönetmelikteki görevleri yerine getirmek üzere İlçe Kurulu,
kaymakamın başkanlığında;
a) İlçe belediye başkanı veya başkan
yardımcısı,
b) İl Genel Meclisinin ilçeden seçilen
üyeleri arasından seçeceği bir temsilci,
c) Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde grubu
bulunan siyasi partilerin ilçe başkanları veya
görevlendirecekleri bir temsilci,
d) Fakülte veya
yüksekokulun bu konuda görevlendirecekleri bir öğretim
üyesi veya elemanı,
e) Kamu kurum ve
kuruluşlarında görev yapan bir avukat veya
hukuk fakültesi mezunu bir kamu görevlisi,
f)
İlçede görev yapan avukatlardan başvuranlar arasından
kaymakamlık tarafından belirlenecek bir temsilci,
g) İlçede görev yapan
doktorlardan başvuranlar arasından kaymakamlık tarafından
belirlenecek bir temsilci,
h) Kaymakamlık tarafından belirlenecek
meslek odalarından veya sendikalardan bir temsilci,
i) Mahalli televizyon, gazete, radyo gibi
kuruluşlardan başvuranlar arasından kaymakamlık tarafından
belirlenecek bir temsilci,
j) Muhtarlar derneği başkanı, yoksa
mahalle muhtarlarından başvuranlar arasından kaymakamlık
tarafından belirlenecek bir temsilci,
k) Okul-aile birliklerinden başvuranlar
arasından kaymakamlık tarafından belirlenecek
bir temsilci,
l) Sivil Toplum
Kuruluşlarından başvuranlar arasından kaymakamlık tarafından
belirlenecek en az iki temsilciden,
oluşur.
Kurul Başkanı gerekli gördüğü durumlarda
ilgili kamu veya özel
kuruluş temsilcilerini veya kişileri de toplantıya çağırabilir.
Danışma
ve başvuru masaları
Madde 7
— İllerde valilik yazı işleri müdürlüğünde, ilçelerde
kaymakamlık yazı işleri müdürlüğünde herkesin kolayca
ulaşabileceği bir danışma ve başvuru masası oluşturulur. Masaya
gelen başvurularla ilgilenmek üzere illerde vali, ilçelerde
kaymakam tarafından sürekli bir memur görevlendirilir. Masa
görevlisinin hukuk formasyonuna sahip olması veya halkla
ilişkiler konusunda uzman olması göz önünde bulundurulur.
Komisyonlar
Madde 8 — En az üç üyeden oluşmak üzere, İl ve İlçe Kurulları bünyesinde;
a) Halkla ilişkiler ve iletişim
faaliyetleri,
b) İnsan hakları eğitimi ve insan hakları
bilincini geliştirme,
c) İnsan hakları ihlallerini araştırma,
inceleme ve değerlendirme,
konularında birer komisyon oluşturulur.
Gerekli görülen hallerde diğer konularda
da komisyonlar oluşturulabilir.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
İl ve
İlçe İnsan Hakları Kurullarının Görevleri
Genel görevler
Madde 9 — İl ve İlçe Kurulları;
a) İllerde Bakanlık,
Başkanlık, Valilik, İl Masası, İl Kurulu üyeleri ve İlçe
Kurulları tarafından İl Kurulunun gündemine getirilen; ilçelerde de
Bakanlık, Başkanlık, Valilik, İl Kurulu, Kaymakamlık, İlçe
Masası ve İlçe Kurulu üyeleri tarafından İlçe Kurulu gündemine
getirilen konuları değerlendirmek,
b) İnsan hakları ihlal iddialarını
incelemek ve araştırmak,
c) İnsan haklarının korunması ve insan hak
ve özgürlüklerinin kullanılmasının önündeki engeller ile hak
ihlallerine yol açan sosyal, siyasi, hukuki ve idari sebepleri
incelemek, araştırmak ve bunların çözümüne ilişkin valilik veya
kaymakamlık makamına önerilerde
bulunmak,
d) Her
türlü ayrımcılığın önlenmesi için gerekli çalışmaları yapmak,
e) İdarenin
uygulamalarında vatandaşlara hoşgörü ve nezaketle yaklaşılmasını
sağlamak amacıyla gerekli çalışmaları yapmak,
f) Ayda bir tüm çalışmaları özet olarak, ilçelerde İl Kuruluna, illerde
Başkanlığa
bildirmek,
ile görevlidir.
Halkla
ilişkiler ve iletişim
Madde 10 — İl ve İlçe
Kurulları;
a) İl ve İlçe Masaları kurmak,
b) İnsan haklarına ilişkin ihbar, dilek,
talep ve şikayeti olan kişilerin, insan hakları kurullarına
başvurularını kolaylaştırmak için, bütün kamu kurum ve
kuruluşları ile şehrin önemli noktalarına “İnsan Hakları Başvuru
Kutuları” koymak ve bu kutuların valilik ve kaymakamlık
tarafından görevlendirilen personel marifetiyle
mümkün olan en kısa sürede açılmasını ve içindekilerin bir
tutanakla masa başkanlığına teslim edilmesini sağlamak,
c) Telefon ve elektronik postayla ihbar
imkanını sağlayacak tedbirleri almak, bu amaçla herkesin danışma
ve başvuru masalarına ulaşılabileceği telefon ve elektronik
mektup adreslerini yazılı ve görsel basın aracılığıyla halka
duyurmak,
d) Kurulların çalışmalarıyla ilgili olarak
halkı bilgilendirmek, bu amaçla yazılı ve görsel basın
kuruluşlarıyla işbirliği yapmak ve internet imkanından
yararlanmak,
e) Kurulların görev ve çalışmalarında
sivil toplum kuruluşlarıyla işbirliğini geliştirmek,
f) Sivil toplum kuruluşlarının insan
hakları konularında çalışmalar yapmalarını teşvik etmek ve
desteklemek,
ile görevlidir.
Bilgilendirme, bilinçlendirme
ve eğitim
Madde 11 — İl ve İlçe
Kurulları;
a) Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve
Türkiye Cumhuriyeti Anayasasında yeralan insan hakları
konularında her türlü
çalışmayı yaparak, kurul üyeleri, uygulayıcılar ve vatandaşların
bilinçlendirilmesini sağlamak amacıyla etkinlikler düzenlemek,
Birleşmiş Milletler İnsan Hakları
Evrensel Beyannamesi metni ve insan hakları konusunda taraf
olduğumuz uluslararası sözleşmeleri kurul üyelerine, kamu kurum
ve kuruluşlarına ve vatandaşlara dağıtmak,
c) İnsan hakları ile ilgili kitap, broşür
ve mevzuat metinlerini temin ederek kurul üyelerine, ilgili kamu
kurum ve kuruluşlarına ve vatandaşlara dağıtmak,
d) İnsan hakları konusunda, levha, afiş,
broşür ve panolar hazırlanarak veya temin edilerek halkın
görebileceği yerlere
asmak,
e) İnsan hakları bilincinin
yaygınlaştırılması amacıyla, köy ve mahalle muhtarlıklarıyla
diyalogu geliştirmek,
f) İnsan hakları konusunda panel,
konferans, seminer, konser, tiyatro, slayt ve film gösterisi
gibi etkinlikler düzenlemek,
g)Yerel radyo ve televizyon
kanallarında uzmanların katılımıyla insan hakları konusunda
programlar düzenleyerek aydınlatıcı bilgiler verilmesini
sağlamak,
h) İlk ve orta dereceli okullarda insan
hakları öğrenci kolu kurulmasını ve insan haklarına saygı
bilincini yerleştirmek için etkinlikler düzenlenmesini teşvik
etmek,
i) Fakültelerin ve yüksekokulların insan
hakları alanındaki faaliyetlerini desteklemek,
j) Çevre bilincini yaygınlaştırmak
amacıyla bilgilendirme ve bilinçlendirme çalışmaları yapmak,
k) Kütüphanelere
insan hakları konulu kitap, dergi ve broşür gibi kaynakları
temin ederek halkın kullanımına sunulmasını sağlamak,
ile
görevlidir.
Araştırma ve izleme
Madde 12 — İl ve İlçe
Kurulları;
a) İnsan haklarıyla ilgili konularda
üniversiteler, kamu kurumları, sivil toplum kuruluşları ve diğer
kurumlarla işbirliği yaparak araştırma yapılması, yaptırılması
ve rapor hazırlanmasını sağlamak,
b) Kadın, çocuk, hasta ve özürlü hakları
ile ilgili araştırmalar yapılması ve çözümler üretilmesini
teşvik etmek,
c) İnsan hakları ihlaline neden olan çevre
ve trafik sorunları ile ilgili araştırmalar yapılması ve
çözümler üretilmesini teşvik etmek,
d) İlköğretim çağına geldiği halde çeşitli
sebeplerle okula gidemeyen çocuklarla ilgili araştırmalar
yapılmasını sağlamak,
e) Sokak çocuklarının
sorunlarının çözümüne, çocuk işçiliğinin ve çocuk dilenciliğinin
önlenmesine yönelik çalışmalar yapılmasını sağlamak,
f) İnsan hakları uygulamalarını yerinde
görmek amacıyla ilgili kurum ve kuruluşlara ziyaretler
gerçekleştirmek,
g) İnsan hakları uygulamalarının teşvik
edilmesi amacıyla örnek kurum ve kuruluşlar ile kamu
görevlilerinin tespit edilerek ödüllendirilmesini sağlamak,
h) Karakol ve nezarethane denetleme
formlarını inceleyerek varsa aksaklıkların giderilmesi hususunda
ilgililere
tavsiyelerde bulunmak,
i) Nezarethane koşullarının
iyileştirilmesi ve ilgili mevzuata uygun hale getirilmesi
hususunda tavsiyelerde bulunmak,
j) Sanık haklarının etkin bir şekilde
uygulanmasını sağlamaya yönelik araştırma ve inceleme yapmak,
ile
görevlidir.
İhlal
iddialarını inceleme ve karara bağlama
Madde 13 —İl ve
İlçe Kurulları; insan hakları ihlali iddiaları ile ilgili
başvuruları incelemek ve araştırmak, inceleme ve araştırma
sonuçlarını değerlendirmek, ulaşılan sonuçları konusuna göre
Cumhuriyet savcılıklarına ya da ilgili idari makamlara iletmek
ve sonucunu takip etmekle görevlidir.
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
İl ve
İlçe İnsan Hakları Kurullarının Çalışma Usul ve Esasları
Kurul
toplantı esasları
Madde 14 —Kurullar aşağıdaki usul ve esaslara göre çalışır;
a) Kurullar ayda bir defa
toplanır. Ancak gerekli görülen durumlarda, başkanın çağrısı
üzerine ayda birden fazla da toplanabilir.
b) Kurul toplantılarına
illerde vali veya valinin görevlendireceği bir vali yardımcısı,
ilçelerde kaymakam başkanlık eder.
c) Kurul, üye tam sayısının
salt çoğunluğu ile toplanır ve toplantıya katılan üyelerin salt
çoğunluğu ile karar verir.
d) Kararlara itirazı olan üyelerin karşı
oy gerekçeleri, karar altında özet olarak kaydedilir.
e) Kurul Başkanı ve üyeleri; kendileri,
alt ve üst soylarından biri ve eşleri ile ilgili olan konuların
görüşüldüğü toplantılara katılamazlar.
f) Toplantıya katılmayan üyelerin
mazeretleri toplantı tutanağında belirtilir. Kurul
toplantılarına katılmakta özen göstermeyen üyelerin kurum ve
kuruluşları uyarılır ve üç defa üst üste kurul toplantılarına
katılmayanların üyeliği düşmüş sayılır.
g) Gündem, kurul başkanı tarafından
üyelerin teklifleri de dikkate alınarak hazırlanır ve
toplantıdan önce kurul üyelerine dağıtılır.h) Toplantılar nedeniyle üyelere
herhangi bir ücret ödenmez.
Sekretarya hizmeti
Madde 15 — Kurulun sekretarya
hizmetleri, illerde ve ilçelerde yazı işleri
müdürlükleri tarafından yürütülür. Zorunlu masraflar valilik ve
kaymakamlık tarafından
karşılanır.
Komisyonların çalışma usul ve esasları
Madde 16 — Komisyonlar toplantılarını çalışma şartlarına göre
belirleyecekleri aralıklarla gerçekleştirir. Komisyonlar
çalışmalarını yaparken diğer kurul üyelerinin bilgi ve görüşüne
de başvurabilir. Komisyonlar yapacakları çalışmaları araştırma,
inceleme ve değerlendirme raporlarını kurul gündemine getirmek
üzere kurul başkanına sunar.
Başvuruların alınması
Madde 17 — Masalar
başvuruların alınmasında aşağıdaki usul ve esaslara uyar;
a) Başvuruların
mümkün olabildiğince kolaylaştırılması esas olup, başvurular
dilekçeyle, telefonla, elektronik posta veya şehrin değişik
yerlerine konulan İnsan Hakları Başvuru Kutuları aracılığıyla
veya sözlü olarak yapılabilir.
b) Elektronik posta
mesajları ve İnsan Hakları Başvuru Kutuları mümkün olan en kısa
sürede açılır.
c) Başvuru sahibinden
başvuruyla ilgili bilgi ve belgeler alınır.
d) Dilekçeyle yapılan başvurularda,
başvuru sahibine başvurunun tarih ve sayısını gösteren bir
alındı belgesi verilir.
e) Masaya gelen tüm başvurular, takibinin
yapılması amacıyla dosyalanır, takip defterine kaydedilir; her
başvuruya bir kayıt numarası verildikten sonra en kısa sürede
kurul başkanına iletilir.
Başvuruların değerlendirilmesi ve sonuçlandırılması
Madde 18 —
Başvuruların değerlendirilmesi ve sonuçlandırılmasında aşağıdaki
usul ve esaslara uyulur;
a) İl ve İlçe Kurullarına yapılan
başvurular, İl ve İlçe Masaları aracılığıyla kurul gündemine
getirilir.
b) İl ve İlçe Masalarına gelen her başvuru
kurulda görüşülür ve başvurularla ilgili ne tür işlemler
yapılacağına karar verilir.
c) Başvurular, konularına göre ilgili
kanunlarda belirtilen zamanaşımı süreleri göz önünde tutularak
değerlendirilir.
d) Kurulda alınan kararlar ve yapılan
işlemler yazılı olarak başvuru sahibine en geç otuz gün içerisinde
bildirilir ve gerekli hallerde ara bilgi de verilir.
e) Kurul, gerekli gördüğü
hallerde re’sen veya başvuru sahibinin isteği üzerine, başvuru
sahibini veya temsilcisini dinleyebilir.
f) Başvuru hakkında karar
verilmesine imkan vermeyen eksiklikler söz konusu ise,
eksikliklerin tamamlanması için ara karar alınır.
g) Bakanlık ve Başkanlık
tarafından iletilen konular ilgili kurulda öncelikle görüşülerek
sonuçlandırılır ve sonucundan Bakanlığa veya Başkanlığa bilgi
verilir.
h) Başvuru sahibine verilecek yanıtta,
hakları konusunda kendisine başvurabileceği yasal yollar
hakkında bilgi verilir.
i) Kurul kararları, ilgili kamu kurum ve
kuruluşları tarafından geciktirilmeksizin öncelikle ele alınıp
sonuçlandırılır.
Raporlama
Madde 19 — Kurullar
tarafından faaliyetleri ile ilgili aylık rapor hazırlanır.
Hazırlanan raporlar dönemi izleyen ayın ilk 10 günü içerisinde
valilik kanalıyla Başkanlığa gönderilir.
Ayrıca kurullar, Dünya
İnsan Hakları Günü ve Haftası programı çerçevesinde yapılan
faaliyetleri içerir bir raporu bir ay içerisinde valilik
kanalıyla Başkanlığa gönderir.
BEŞİNCİ BÖLÜM
Çeşitli Hükümler
Yürürlükten kaldırılan hükümler
Madde 20 —2/11/2000 tarihli ve 24218 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
“İnsan Hakları Kurullarının Görev, Kuruluş ve Çalışma Esasları
Hakkında Yönetmelik” yürürlükten kaldırılmıştır.
Yürürlük
Madde 21 — Bu
Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girer.
Yürütme
Madde 22 — Bu Yönetmelik hükümlerini insan
haklarından sorumlu
Bakan yürütür.
—— • ——
Başbakanlıktan:
İnsan Hakları Danışma Kurulunun
Kuruluş, Görev ve İşleyişi ile İlgili
Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğin Bazı Maddelerinde Değişiklik
Yapılmasına Dair Yönetmelik
MADDE 1 —15/8/2001
tarihli ve 24494 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan İnsan Hakları
Danışma Kurulunun Kuruluş, Görev ve İşleyişi ile İlgili Usul ve
Esaslar Hakkında Yönetmeliğin değişik 4 üncü maddesi aşağıdaki
şekilde değiştirilmiştir:
"Madde 4 —Kurul
aşağıda sayılan kuruluş temsilcileri ve kişilerden oluşur:
a) Başbakanlık, Adalet
Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı, Dışişleri Bakanlığı, Maliye
Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, Çalışma ve
Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Kültür ve Turizm Bakanlığı, Çevre ve
Orman Bakanlığı ile Jandarma Genel Komutanlığı, Diyanet İşleri Başkanlığı,
Avrupa Birliği Genel Sekreterliği, Emniyet Genel Müdürlüğü,
Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Genel Müdürlüğü,
Kadının Statüsü ve Sorunları Genel Müdürlüğü ve Özürlüler
İdaresi Başkanlığından asgari genel müdür yardımcısı veya
müstakil daire
başkanı düzeyinde birer temsilci,
b) Türkiye ve Orta Doğu Amme İdaresi
Enstitüsü İnsan Hakları Merkezinden bir temsilci,
c) Adli Tıp Kurumundan bir temsilci,
d) Üye sayısı yüzbinin üstünde olan memur
ve işçi sendikaları konfederasyonlarından birer temsilci,
e) Türkiye Esnaf ve Sanatkarları
Konfederasyonu (TESK), Türkiye Sakatlar Konfederasyonu ve
Türkiye İşveren Sendikaları Konfederasyonundan (TİSK) birer
temsilci,
f) Türkiye Barolar Birliğinden bir
temsilci,
g) Bünyelerinde insan hakları birimi
bulunan ve Üst Kurul tarafından belirlenen yedi il barosundan
birer temsilci,
h) Türkiye Odalar ve Borsalar Birliğinden
(TOBB) ve Türkiye Ziraat Odaları Birliğinden (TZOB) birer
temsilci,
i) Türk Tabipler Birliğinden bir temsilci,
j) Türk Mühendis ve Mimar
Odaları Birliğinden bir temsilci,
k) Türkiye Gazeteciler Cemiyeti ve Basın
Konseyinden birer temsilci,
l) Yurtdışında Yaşayan Vatandaşlar Danışma
Kurulundan iki temsilci,
m) İnsan Hakları alanında faaliyet
gösteren ve Üst Kurul tarafından belirlenen sivil toplum
kuruluşlarından birer temsilci,
n) Çalışmalarında insan hakları konularına
yer veren on öğretim üyesi,
o) Uluslararası mahkemelerde daha önce
görev yapmış Türk uzmanlardan iki kişi,
p) Yazı ve çalışmalarında insan hakları
konularına yer veren araştırmacı veya yazarlardan beş kişi,
(a-m) bentlerindeki temsilciler
kuruluşlarınca, (n,o ve p) bentlerindeki üyeler Üst Kurul
tarafından belirlenir.”
MADDE 2 — Aynı
Yönetmelikte geçen “Devlet Bakanı” ibareleri, “Bakan” şeklinde
değiştirilmiştir.
Yürürlük
MADDE 3 —Bu
Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girer.
Yürütme
MADDE 4 —Bu
Yönetmelik hükümlerini Kurulun bağlı olduğu Bakan yürütür. |